خالق Node.js با فروش Deno به یک شرکت CDN، سراغ ران‌تایم سرورلس متن‌باز می‌رود
استارتاپ Deno جذب یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های CDN شد؛ توسعه ران‌تایم Deno پس از یک سال پایان می‌یابد و تیم آن روی ران‌تایم سرورلس متن‌باز کار می‌کند.
به گزارش The Register، یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های CDN و ابری هفته گذشته استارتاپ Deno را خریده است. این استارتاپ را خالق Node.js ساخته بود. طبق گزارش، این خرید بیشتر یک «جذب نیرو» است. ران‌تایم Deno فقط یک سال دیگر اصلاح باگ و وصله امنیتی می‌گیرد و بعد توسعه‌اش متوقف می‌شود. خالق Node.js و ۱۲ همکارش هم به پلتفرم سرورلس همان شرکت می‌پیوندند.
چه اتفاقی افتاد؟
طبق گزارش، شرکت خریدار تنها ران‌تایم Deno را نگرفته است. هدف اصلی جذب تیم بوده است. مبلغ معامله و تاریخ دقیق پایان پشتیبانی منتشر نشده است.
ران‌تایم Deno با مجوز MIT منتشر می‌شود. به نوشته The Register، سازنده‌اش دنبال خانه‌ای تازه برای آن می‌گردد. بنیاد OpenJS به‌عنوان یک گزینه احتمالی مطرح شده، اما این مورد تأیید نشده است. پس از پایان پشتیبانی یک‌ساله، آینده Deno به پذیرفته‌شدن یک نگهدارنده جدید بستگی دارد.
تیم قرار است روی پلتفرم سرورلس شرکت خریدار کار کند و آن را برای استفاده متن‌باز گسترش دهد.
نکات کلیدی
- ران‌تایم Deno یک سال دیگر فقط اصلاح باگ و وصله امنیتی می‌گیرد
- خالق Node.js و ۱۲ همکارش به پلتفرم سرورلس شرکت خریدار می‌پیوندند
- مبلغ معامله اعلام نشده است
پیش‌زمینه: Node، Deno و یک ایده ناتمام
Node.js در سال ۲۰۰۹ معرفی شد. این ران‌تایم با موتور V8 گوگل جاوااسکریپت را روی سرور اجرا می‌کرد و می‌توانست هزاران درخواست هم‌زمان را با حافظه‌ای بسیار کمتر از وب‌سرورهای سنتی مدیریت کند. The Register می‌نویسد حدود ۳۰ میلیون وب‌سایت از Node استفاده می‌کنند.
Deno در سال ۲۰۱۸ به‌عنوان بازنویسی Node معرفی شد و نامش جابه‌جاشده حروف «Node» است. قرار بود چیزهایی را درست کند که سازنده‌اش در Node اشتباه می‌دانست. از جمله fetch داخلی، مدل مجوز دسترسی و پشتیبانی بومی از TypeScript. استارتاپ Deno در سال ۲۰۲۲ حدود ۲۱ میلیون دلار سرمایه جذب کرد و تا اوت ۲۰۲۶ به ۴۰۰ هزار کاربر ماهانه رسیده بود.
به گفته سازنده آن، مشکل از جایی شروع شد که برای جذب کاربر مجبور شدند با Node سازگارتر شوند و از برخی وعده‌های اولیه عقب بنشینند. نتیجه این شد که Deno عملاً به «یک پیاده‌سازی دیگر از Node.js» تبدیل شد. جمع‌بندی The Register این است که گرانش Node برای Deno بیش از حد سنگین بود.
نکات کلیدی
- حدود ۳۰ میلیون وب‌سایت از Node.js استفاده می‌کنند (به نقل از The Register)
- Deno در سال ۲۰۱۸ معرفی شد و تا اوت ۲۰۲۶ حدود ۴۰۰ هزار کاربر ماهانه داشت
celld، workerd و ایده «اجرای هرجا»
در اوت ۲۰۲۶ تیم Deno پروژه‌ای متن‌باز به نام celld منتشر کرد. این پروژه پیاده‌سازی مستقلی از Durable Objects است. Durable Objects ساختاری برای ساخت برنامه‌های توزیع‌شده، بلادرنگ و دارای حالت (stateful) است. هر نمونه مثل یک ریزسرور تک‌نخی با شناسه جهانی یکتا کار می‌کند و پایگاه SQLite اختصاصی خودش را کنار خودش دارد. این نمونه‌ها داخل ایزوله‌های V8 اجرا می‌شوند و به ران‌تایمی مثل Node یا Deno نیاز ندارند.
انتقاد سازنده Deno این بود که Durable Objects به زیرساخت یک شرکت خاص گره خورده است و آن را باید بتوان هرجا میزبانی کرد. شرکت خریدار هم از سال ۲۰۲۲ بخشی از ران‌تایم خود را با نام workerd متن‌باز کرده بود، اما بیشتر برای آزمایش توسط توسعه‌دهندگان. این ران‌تایم هیچ‌وقت کاملاً قابل میزبانی شخصی نشد و حالت توزیع‌شده را هم نگه نمی‌داشت.
مأموریت تیم تازه ادغام کار celld با workerd است. هدف ساخت یک ران‌تایم مستقل JavaScript/WebAssembly است که تا حد ممکن با Workers و Durable Objects یکپارچه باشد. خود celld هم کنار گذاشته می‌شود.
نکات کلیدی
- celld پیاده‌سازی متن‌باز Durable Objects بود و قرار است در workerd ادغام شود
- هدف: ران‌تایم مستقل JavaScript/WebAssembly که بتوان آن را هرجا میزبانی کرد
چرا مهم است؟
به نوشته The Register، چنین ران‌تایمی برای هر نمونه فقط حدود ۳۰۰ کیلوبایت حافظه لازم دارد. این رقم در مقایسه با صدها مگابایتِ مورد نیاز Node یا Deno بسیار کوچک است. گزارش می‌گوید این صرفه‌جویی برای ارائه‌دهندگان ابری، به‌ویژه برای بار کاری عامل‌های هوش مصنوعی، سریع جمع می‌شود.
برای برنامه‌نویس‌ها پیام دوگانه است. کسانی که Deno را در پروژه‌های جدی به کار برده‌اند باید برنامه مهاجرت یا نگهداری جایگزین داشته باشند. از طرف دیگر، اگر وعده میزبانی شخصی عملی شود، وابستگی به یک ارائه‌دهنده کم می‌شود. The Register می‌نویسد با رفتن Deno و خریداری شدن Bun توسط Anthropic، بازار ران‌تایم‌های مستقل تا رسیدن نتیجه کار تیم جدید تنگ‌تر می‌شود و Node باید تنها بماند.
برای توسعه‌دهندگان ایرانی، قابلیت اجرا روی سرور شخصی اهمیت ویژه‌ای دارد. دسترسی به بعضی سرویس‌های ابری خارجی ممکن است به‌دلیل تحریم‌ها یا محدودیت‌های ارائه‌دهنده دشوار باشد. ران‌تایم متن‌باز و قابل میزبانی روی سرور داخل ایران یا خارج از کشور می‌تواند این وابستگی را کم کند. با این حال، هنوز هیچ ران‌تایم آماده‌ای وجود ندارد و باید منتظر ماند.
نکات کلیدی
- مصرف حافظه حدود ۳۰۰ کیلوبایت برای هر نمونه، به ادعای گزارش
- کاربران Deno باید برای مهاجرت یا نگهداری مستقل برنامه‌ریزی کنند
جمع‌بندی
پایان مسیر مستقل Deno نشان می‌دهد رقابت با Node بدون سازگاری کامل با اکوسیستم آن دشوار است. با این حال، تمرکز تیم روی ران‌تایم سبک و قابل میزبانی شخصی می‌تواند فصل تازه‌ای در جاوااسکریپت سمت سرور باشد. ارزیابی آن باید منتظر نتیجه واقعی بماند. فعلاً فقط وعده‌ها و ادعاهای گزارش The Register در دسترس است و ران‌تایم ادغام‌شده هنوز عرضه نشده است.
منابع
این خبر بر اساس منابع بالا به فارسی بازنویسی و خلاصه شده است؛ برای جزئیات کامل به منبع اصلی مراجعه کنید.